Mongol Traditional Long Song – Tsombon Tuuraitai Khuren

Монгол Ардын Уртын Дуу Цомбон туурайтай хүрэн – Уртын дуучин: Жигзавын Дорждагва.
Mongol Traditional Long Song Tsombon tuuraitai khuren sang by Long song singer Dorjdagva Jigzav.
Chant Long Traditionel Mongol Tsombon tuuraitai khuren chanté par le chanteur de chant long Dorjdagva Jigzav.

Цомбон туурайтай хүрэн
Tsombon tuuraitai khuren

Энэхүү уртын дуунд Игиймаа (Эгиймаа) гэх нэгэн бүсгүйг хайрлан, түүнийгээ санан дурсаж буй залуу хүүгийн агуу их хайрын тухай өгүүлдэг. Залуу хүү нулимсаа үл тэвчин, нойроо хугаслан түүнийгээ санадаг ч бүсгүй харин түүнд хайртай эсэх нь тодорхойгүй. Залуу хүү өөрийн нөхцөл байдлаа хүлээн зөвшөөрч, ирээдүйд хайртай хүнтэйгээ дахин учрах эсэхээ үл мэдэн хүлээхээс өөр аргагүй болдог.

Сүүлийн түрлэгт (бадаг) өгүүлснээр “Оонын хоёр эврийг Ороож зангидаж болохгүй” гэдэг нь бид амьдралыг байгаагаар нь хүлээн авч, цагийн урсгалыг дагахаас өөр аргагүйг харуулж байна. Хүний сэтгэлийн хат, тэвчээр хийгээд амьдралын бодит байдлын тухай энэ уртын дуунаас харж болно.

  1. Цомбон туурайтай хүрэн нь
    Цохолсон хар алхаатай
    Цовоолог янзын Игиймаа нь
    Цочоод сэрэхэд илхэн дээ1
  1. Дунд ухаагийн2 эхэнд
    Дуутай мөндөр шаагина
    Дурсгал болсон Игиймаа
    Дууг нь дуулахад тодхон доо
  1. Бараалан харагдах хөндий нь
    Байсан нутгийн нь бараа даа
    Багын амраг Игиймаа
    Барааг нь хараад баясна даа
  1. Нүүгээд явсан нутаг нь
    Нүүгэлтэж бараантаад харагдана
    Нүүдлийн хойноос харахад
    Нүдээр дүүрэн нулимстай
  1. Ачаалаад явсан ачаа нь
    Арын замаар ганхаж явна
    Ачааны хойноос харахад
    Алаг нүдэндээ нулимстай
  1. Оонын хоёр эврийг
    Ороож зангидаж болохгүй
    Орчлон хорвоогийн ёсыг
    Огоорч мартаж болохгүй
  1. Tsombon tuuraitai khuren ni
    Tsokholson khar alkhaatai
    Tsovoolog yanziin Igiimaa ni
    Tsochood serekhed ilkhen dee
  1. Dund ukhaagiin ekhend
    Duutai mundur shaagina
    Dursgal bolson Igiimaa
    Duug ni duulakhad todkhon doo
  1. Baraalan kharagdakh khondii ni
    Baisan nutgiin ni baraa daa
    Bagiin amrag Igiimaa
    Baraag ni kharaad bayasna daa
  1. Nuugeed yavsan nutag ni
    Nuugeltej baraantaad kharagdana
    Nuudliin khoinoos kharakhad
    Nudeer duuren nulimstai
  1. Achaalaad yavsan achaa ni
    Ariin zamaar gankhaj yavna
    Achaanii khoinoos kharakhad
    Alag nudendee nulimstai
  1. Ooniin khoyr evriig
    Orooj zangidaj bolokhgui
    Orchlon khorvoogiin yosiig
    Ogoorch martaj bolokhgui

Эх сурвалж: Цэрэнсодном Д. Монгол ардын уртын дуу. УБ., 1984, тал 189-190.

1 Ер нь малчид хотонд чоно орох, цас бороо орох зэрэг эрсдэлээс болж тун сэргэг унтдаг бөгөөд шөнө олон удаа сэрэх нь ердийн зүйл юм. Хүү шөнө сэрэхэд ч Игиймаагийн дүр тодхон байдаг нь их хайрынх нь тод илэрхийлэл болж байна.
2 Дунд ухаа бол хөсөг ачаа явахад тохиромжтой намхан уул, даваа.


Монгол бичгийн хувилбарыг эндээс татаж болно
Downloadable Mongol Bichig version
Version en Mongol Bichig téléchargeable

Монгол бичгийн хяналт Баттулгын Алтантуяа, Гаанжуурсүрэнгийн Жаргалсайхан.
Mongol bichig edited by Altantuya Battulga and Jargalsaihkhan Gaanjuursuren.
Mongol bichig relu par Altantuya Battulga et Jargalsaihkhan Gaanjuursuren.


Tsombon Tuuraitai Khuren
The Brown Horse with Bowl-Shaped Hooves

This long song talks about a young boy’s great love for a woman, Igiimaa. He misses her dearly, which makes him lose sleep and unable to stop his tears from pouring out. However, it is not clear whether she loves him or not. In the end, the boy can only accept his situation and wait for a future time, in which he might be reunited with his beloved Igiimaa.

Likewise the image of the last verse, “As the two antlers of the antelope – Can’t be twisted and knotted”, teaches us to accept life the way it is, and to let things take their course.
Thus, this long song brings mental strength, patience, and living in the present into consciousness.


  1. The brown horse with bowl-shaped hooves
    Drumming the ground with its strong pace
    The vivid image of Igiimaa,
    At each nighttime startle1… clear as day
  1. At the top of Dund Ukhaa2
    A clamourous hail is rattling
    The reminiscence of Igiimaa,
    Her voice still echoing within… as lively as ever
  1. A darkness has fallen in the valley
    As only her shadow remains
    Loved since childhood… Igiimaa
    Exulting over a glimpse of her
  1. Watching the place she departed
    Wavering at a distance and disappearing
    Gazing at the back of her caravan
    The eyes full of tears
  1. Her loaded luggage that went
    Swinging on the north road
    Staring at camel train’s trunks, left behind…
    The eyes filled with tears
  1. As the two antlers of the antelope
    Can’t be twisted and knotted
    The laws of the universe
    Can’t be forgotten and ignored

Source: Цэрэнсодном Д. Монгол ардын уртын дуу. УБ., 1984, pages 189-190.

1 In general, herders usually sleep very lightly in order to stay alert and aware of their surroundings, for at any time a wolf could come close to their herd or a storm could start. Therefore it is very common for them to wake up many times during the night.
Here, the image of Igiimaa is clear in the mind of the boy even when he wakes up in the middle of the night, which is a real expression of his deep love.
2 Dund ukhaa is the name of a mountain. It can also describe a low mountain or hill suitable for transport of marchandise.


Translated by Steve Morel.
English edited by Laura Wahba.
Vocabulary and meaning advised by Jargalsaikhan Gaanjuursuren.

Tsombon tuuraitai khuren
Le cheval brun aux sabots en forme de bol

Ce chant long parle du grand amour d’un jeune garçon pour une femme, Igiimaa, qui lui manque profondément. Il en perd le sommeil et en verse d’innombrables larmes. Cependant, il n’est pas clair si cet amour est réciproque ou non. Au final, le garçon ne peut qu’accepter sa situation et attendre un temps futur, qui le réunira peut être avec sa bien aimée, Igiimaa.

Pareillement, l’image de la dernière strophe, “Comme les deux bois de l’antilope – Ne peuvent être tordus et noués”, nous enseigne à accepter la vie telle qu’elle est et à laisser les choses suivre leur cours.
Ainsi, ce chant long met en conscience la force mentale, la patience et la vie dans l’instant présent.


  1. Le cheval brun aux sabots en forme de bol
    Battant le sol de sa puissante allure
    L’image vivante d’Igiimaa,
    À chaque réveil nocturne1… clair comme le jour
  1. Au sommet de Dund Ukhaa2
    Une bruyante grêle s’abat
    La réminiscence d’Igiimaa,
    Sa voix résonnant encore en lui… toujours aussi vive
  1. Une obscurité est tombée dans la vallée
    Comme seule son ombre demeure
    Aimé depuis l’enfance… Igiimaa
    Jubilant pour ne serait-ce qu’un regard sur elle
  1. Regardant le lieu de son départ
    Vacillant à distance et disparaissant
    Regardant à l’arrière de sa caravane
    Les yeux pleins de larmes
  1. Ses bagages chargés, s’en fut allé
    Se balançant sur la route du nord
    Mirrant les malles de la caravane de chameaux, laissé en arrière…
    Les yeux remplis de larmes
  1. Comme les deux bois de l’antilope
    Ne peuvent être tordus et noués
    Les lois de l’univers
    Ne peuvent être oubliées et ignorées

Source: Цэрэнсодном Д. Монгол ардын уртын дуу. УБ., 1984, pages 189-190.

1 En général, les bergers dorment d’un sommeil léger afin de rester vigilants et conscients de leur environnement, car à tout moment un loup peut s’approcher de leur troupeau ou une tempête peut éclater. Par conséquent, il est très courant qu’ils se réveillent plusieurs fois pendant la nuit.
Ici, l’image d’Igiimaa est claire dans l’esprit du garçon même lorsqu’il se réveille au milieu de la nuit, ce qui est une véritable expression de son profond amour.
2 Dund ukhaa est le nom d’une montagne. Cela peut également décrire une basse montagne ou une colline propice au transport de marchandises.


Traduit par Steve Morel.
Français relu par Samuel Mourot.
Vocabulaire et signification conseillés par Jargalsaikhan Gaanjuursuren.


Related Articles